Hedef: Milli Kimlikli Girişimci Nesiller

Gazi Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi’nde düzenlenen toplantıda, öğrencilerimizin milli kimlik bilinciyle yetişmesi, girişimci ve üretken yönlerinin desteklenmesi temel hedef olarak belirlendi. İl genelindeki okullardan görevlendirilen koordinatör öğretmenlerin katılımıyla gerçekleşen oturumlarda, gençlerin yerli ve milli teknoloji anlayışını içselleştirmesinin önemi vurgulandı.

2026 Yol Haritası Belirlendi

Toplantıda, TEKNOFEST sürecine dair kritik başlıklar ele alındı:

• İyi Uygulama Örnekleri: Başarılı projelerin deneyimleri paylaşılarak okullar arası bilgi aktarımı sağlandı.

• Proje Desteği: Öğrenci projelerinin fikir aşamasından üretim aşamasına kadar nasıl destekleneceği planlandı.

• Beceri Gelişimi: Gençlerin problem çözme, yenilikçilik ve üretkenlik becerilerini artırmaya yönelik stratejiler geliştirildi.

1.900’den fazla seçkin üyesi ve 28 Nobel Ödüllü bilim insanını barındıran Akademi, Avrupa’da disiplinlerarası iş birliğini teşvik eden köklü bir kurum olarak biliniyor. Merkezi Salzburg’daki tarihi St. Peter Manastırı’nda bulunan Akademi, toplumlar arasında diyaloğu ve hoşgörüyü güçlendiren kişi ve kurumlara her yıl “Tolerance Prize” ödülü veriyor.

Prof. Dr. Alpay Hekimler, üyeliğini 6–7 Mart 2026 tarihlerinde Salzburg’da yapılacak olan yıllık “Festive Session” töreniyle resmen alacak.

Adige Cumhuriyeti Ulusal Müzesi Arkeoloji Bölümü Kıdemli Araştırmacısı Tov Aslan Mugdinoviç’in konuşmacı olarak katılacağı konferans Edebiyat Fakültesi Prof. Dr. Taciser Tüfekçi-Sivas Konferans Salonu’nda düzenlenecek.

“Maykop Kültürü ve Hatti Kültürü Arasındaki İlişkiler: Kafkasya’da Arkeolojik Araştırmalar” başlıklı konferansta Maykop ve Hatti kültürleri arasındaki bağlantılar ve Kafkasya’da sürdürülen arkeolojik araştırmalara dair önemli bilgiler 14 Kasım saat 14.00'te ele alınacak.

Odunpazarı ilçesi Karacaşehir Mahallesi'nde yer alan Karacahisar Kalesi'nde Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Anadolu Üniversitesi işbirliğinde Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hasan Yılmazyaşar'ın başkanlığındaki kazı çalışmaları Cumhurbaşkanlığı kararlı, 12 aylık statüde devam ediyor.

Osmanlı beyliğinin kuruluş sürecinde iskanının bir kentte nasıl şekillendiğini göstermesi açısından özel bir önemi olan Karacahisar Kalesi'ndeki kazılarda, I. Murad'a ait ramazan ayı için özel basılmış ve bir yüzünde "Murad Han-Azze nasruhu-Allah O'nu aziz yardımı ile galib kılsın", diğer yüzünde ise "Ramazan 790" yazılı 1388 yılına tarihlenen bronz sikkelere ulaşıldı.

Osmanlı sikkeleri içinde ay ismi yazılı tek örnekler olduğu belirlendi

Söz konusu sikkelerin Osmanlı sikkeleri içinde ay ismi yazılı tek örnek olduğu tespit edildi.

Eskişehir Valisi Hüseyin Aksoy, kentteki kazı çalışmalarının devam ettiğini belirterek, tarihi öneme sahip Karacahisar Kalesi'nde sürdüğünü söyledi.

Karacahisar Kalesi'nde 1999 yılında ilk kez yapılan kazılarda 7'nci yüzyıldan itibaren önemli yerleşim yeri olarak kullanıldığının belirlendiğini anlatan Aksoy, şöyle konuştu:

"Osmanlı Devleti'nin kuruluşunda ilk hutbenin 1299 yılında burada okunduğu tarihçiler tarafından ifade ediliyor. Farklı dönemlere ait sikkelerin, kalıntıların bulunduğu kazı çalışmaları sürdürülüyor. Bu yönüyle bizim ve Eskişehir için önemli bir kale. Kazı çalışmalarının daha iyi bir noktaya taşınması için Doç. Dr. Hasan Yılmazyaşar'ın ihtiyaç duyduğu bir kazı evini, Karacaşehir Mahallesi'nde kullanılmayan bir okul binasını onararak kazı evi olarak hazırlayacağız.

Bununla ilgili çalışmalar yapılıyor. Tarihsel ve kültürel değerlerimizin ortaya çıkması, kültür turizmiyle buluşturulması hem bölgenin tanıtımına hem de ekonomisine katkı sağlayacak bir noktaya gelmesi öncelikli hedeflerimiz arasında yer alıyor. Bu yönde Eskişehir Valiliği olarak kazılarımızı destekliyoruz."

"Eskişehir'in tarihine dair bilinmeyenlere ışık tuttu"

Kazı başkanı Doç. Dr. Yılmazyaşar da bu yıl temmuz ayında başladıkları kazıları kasım ayı sonunda tamamlamayı planladıklarını söyledi.

Geçmiş dönemler Karacahisar Kalesi'ndeki bulguların 14'üncü yüzyılda yoğun olarak kullanıldığını ortaya koyduğunu anımsatan Yılmazyaşar, şunları kaydetti:

"Ancak yaptığımız çalışmalarla burada 7'nci yüzyıldan itibaren bir oluşumun kalede bulunduğunu tespit ettik. Son iki yıldan itibaren elde ettiğimiz bulgular kalede Roma Dönemi'nden itibaren sınırlı da olsa gözetleme niteliğinde bir alan olarak kullanıldığı gösterdi. Kalenin Bizanslılar tarafından aktif olarak kullanıldığını, özellikle 12'nci yüzyılda bir oluşumun bulunduğunu, daha sonra yenilenme ve dönüşümün olduğunu gösterdi.

Karacahisar Kalesi'nin Osmanlı tarihi açısından önemi çok büyük. Bizans döneminde başlayan bir yerleşim, Osmanlı'nın ilk fethi olması ve Söğüt, Domaniç'ten sonra Osmanlı iskanının bir kentte nasıl şekillendiğini göstermesi açısından önemli bir yer. Buradaki arkeoloji veriler de bizim için bu anlamda şu ana kadar sonuçları itibariyle hem dönüşümü hem de sadece kalenin değil Eskişehir'in tarihine dair bilinmeyenlere de ışık tuttu."

Yılmazyaşar, Osmanlı'nın ilk fethettiği kale olan Karacahisar'ın fethinden sonra ilk hutbe burada okunduğu, bir kadının atandığı, pazar kurulup, bir vergi uygulaması yapıldığının belirlendiğini ve Osmanlı Devleti'nin kurumsallaşma sürecinin burada oluştuğunu belirtti.

Kazı çalışmalarında farklı dönemlere ait sikkelere ulaştıklarını dile getiren Yılmazyaşar, şöyle devam etti:

"Orhan Gazi dönemine ait sikke bulduk. Daha sonra Birinci Murad döneminde kalede yoğun bir hakimiyet vardı. Çünkü o döneme ait yoğun arkeolojik bulgu var. Fatih Sultan Mehmed dönemine kadar kalede günlük yaşantı bulunuyor. Kazılarda I. Murad'a ait ramazan ayı için özel basılmış bronz sikkeler ön plana çıkıyor. Bu çok önemli bir veri. Çünkü Osmanlı sikkeleri içinde tek ay bildirilen sikke grubu. Üzerinde 'Murad Han-Azze nasruhu-Allah O'nu aziz yardımı ile galib kılsın' ifadesinin bulunması önemli. Bu sikkenin kullanıldığı dönem 1388 yılına denk geliyor. Bu tarihlerde kale çok yoğunmuş. Bu sikkenin bu kadar yoğun olması kalede yoğun bir nüfusun bulunduğunu gösteriyor. O tarihte burası sudan yoksun ve ulaşımı zor bir kale. İnsanların yaşaması için handikapları olan bir yer. O dönemde kalede askeri bir hareketlilik olmasının da beklentisini bize sundu."

Yeni bir sarnıç da keşfedildi

Hasan Yılmazyaşar, kalede 45 metre uzunluğu 15 metre genişliği sahip, 6 metre yüksekliğindeki sarnıcı tamamen ortaya çıkarttıklarını hatırlatarak, bu sarnıcın rölöve, restitüsyon ve restorasyon projesi çalışmalarına başlayacaklarına değindi.

Bu yılki çalışmalarda Karacahisar Kalesi'ndeki ikinci sarnıcı tespit ettiklerini aktaran Yılmazyaşar, "Bir tonozla örtülü 3 ya da 4 paye tarafından taşınan bir sarnıcın varlığını gördük. 6 metre genişliğe, 12 metre uzunluğa sahip sarnıçta çalışmalarımız devam ediyor." diye konuştu.

ESOGÜ Cerrahi Tıp Bilimleri Bölümü Göz Hastalıkları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Eray Atalay'ın yürütücüsü olduğu proje kapsamında bir grup bilim insanı, sanayide çalışan işçilerin gözüne kimyasal madde kaçması sonucu oluşan rahatsızlıkların tedavisine yönelik yeni yöntemler bulmak amacıyla 4 yıl önce çalışmaya başladı.

İş kazaları sonucu kimyasal ve termal yaralanma kaynaklı görme kaybının erken tedavisi için çalışmalar yapan Atalay ve ekibi, Hücresel Tedavi ve Kök Hücre Üretim, Uygulama ve Araştırma Merkezi'ndeki laboratuvarda yürüttükleri çalışma kapsamında kadavradan alınan ve kornea nakli sonrası atık doku haline gelen göz tabakaları ile göz ameliyatlarında çıkan atıklardan elde ettikleri kök hücreleri, göz yanıklarının tedavisinde kullandı. Ekip tarafından laboratuvar ortamında hücreler üzerinde deney yapıldı.

Bu kök hücre tedavi yöntemi, hücrelerin laboratuvar ortamında daha sağlıklı ve hızlı çoğalmasını sağladı. İlk sonuçlarda, kök hücre tedavisinin göz yanıklarına erken evrede fayda sağladığı ve yanık nedeniyle zarar gören hücrelerin canlılığını artırdığı gözlemlendi.

Çalışmada, yabancı cismin kaçtığı gözün yüzeyine sürekli ve kontrollü ilaç salınımını sağlamak için kontakt lensle ilaç taşıyıcı sistem geliştirildi.

"Korneal körlükle sonuçlanmasın diye çalışıyoruz"

Doç. Dr. Eray Atalay, klinikte göz yüzeyinin kimyasal ve termal maddelerle teması sonucu yaralanan çok sayıda hasta gördüklerini ve bu tip yaralanmalarda biyoteknolojik yeni tedavi alternatifleri üzerine çalıştıklarını ifade etti.

Eskişehir'in sanayide etkin bir kent olmasından dolayı gözüne kimyasal madde sıçrayan hastaların sıkça kendilerine başvurduğunu kaydeden Atalay, "Bunun dışında eriyik metalle çalışan işçi arkadaşlarımız da oluyor. Eğer uygun koruma gözlükleri takmamışlarsa gözlerine eriyik metal sıçraması sebebiyle çok ciddi yanıklar oluşabiliyor. Bu şekilde kimyasal maddelerle veya yüksek sıcaklıkla ortaya çıkan göz yüzeyi yanıkları süre içerisinde gözde bulunan kök hücreleri etkileyerek korneal körlüğün başta gelen sebebi oluyor, maalesef tedavisi de oldukça güç." diye konuştu.

Bu gibi durumlarda iki gözde yaralanma varsa hastanın yakınlarından kök hücre alınması gerektiğini ifade eden Atalay, "Burada da kişinin ömür boyu bağışıklık sistemi baskılayıcı tedavi kullanması gerekiyor. Bu tip hastalarda kornea nakli veya keratoprotez (yapay kornea) gibi birtakım masraflı tedavi aşamaları da gerekli olabiliyor ve sonuçları maalesef yüz güldürücü değil. Biz bu noktada acaba erken evrede ne yapabiliriz, bu kök hücreler bu kadar hasarlanmasın, bir miktar hayatta kalsın ki tablo bu kadar ağır bir korneal körlükle sonuçlanmasın diye çalışıyoruz." dedi.

Kadavra korneası ve göz çevresi yağ dokusundan kök hücreler elde ettiklerini söyleyen Atalay, sözlerine şöyle devam etti:

"Erken safha tedavide acaba bu kök hücreleri ne kadar hayatta tutabiliriz noktasında bir girişim olarak göz ameliyatlarında elde ettiğimiz atık doku olarak değerlendirilen, normalde çöpe giden dokulardan biz kök hücreler izole ediyoruz. Kök hücreleri saflaştırıp kültüre ettikten sonra kullanmış olduğumuz birtakım biyomalzemelerle kombinleyerek göz yüzeyine uygulama potansiyeli olan tedavi ürünleri üretiyoruz."

"Sonuçlarımız yüz güldürücü"

Atalay, üniversitede disiplinler arası yürüttükleri bu çalışmaya Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı ve ESOGÜ Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Biriminden destek aldıklarını dile getirerek, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Lisans, yüksek lisans, doktora, tıpta uzmanlık ve doktora sonrası araştırmacı kategorisinde bursiyer öğrencilerimiz var. Bu yenilikçi biyolojik ürün içeren biyomalzeme temelli ilaç taşıyıcı sistemin ilk etapta temel karakterizasyonlarını gerçekleştirdik. Şu an hayvan deneylerini yapıyoruz. Hayvan deneylerini tamamladıktan sonra klinik safhaya geçip gerçek hastalarda bunların etkinliğini tespit etmemiz mümkün olacak. Özellikle iş kazası sebebiyle gözüne gerek alkali ya da asit karakterde veya eriyik metal gibi yüksek sıcaklıkta bir maddenin sıçraması sonucu ortaya çıkan ve tedavisi çok zor olan bir korneal körlüğün erken safhada tedavisinde neler yapabiliriz, biz bunun üzerine çalışıyoruz."

Projenin tam ortasında olduklarını belirten Atalay, "3 yıllık yüksek bütçeli 1001 TÜBİTAK desteği aldık. Sonuçları görmek lazım. Tabii hayvan çalışmasına geçmeden önce bunların biz kök hücre ortamında hücrelere nasıl etki ettiğini gördük. Oradaki sonuçlarımız yüz güldürücü olduğu için zaten hayvan çalışmasına geçtik." değerlendirmesinde bulundu.

Türkiye'de bu alanda çalışan az sayıda bilim insanı olduğunu dile getiren Atalay, "İş yerinde bu tarz kazalara karşı koruma stratejileri geliştirmek daha önemli fakat gerçekleştikten sonra da farklı bir şeyler yapmak gerekiyor çünkü bu hasta popülasyonu genç, aktif çalışan hasta popülasyonu. Önlerinde uzunca bir ömür var. Hem iş gücü kaybı hem de ekonomik kayıp söz konusu. Çok ciddi sosyal etkileri de oluyor." ifadesini kullandı.

Han ile Seyitgazi ilçeleri arasında 3 kilometre uzunluğundaki Midas Vadisi'nde, ünlü Yazılıkaya Anıtı'nın da bulunduğu Midas Kale'deki kazı, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Anadolu Üniversitesi işbirliğinde 2022 yılında başlatıldı.

26 hektarlık alanı kapsıyor... Midas Kale'de önemli keşif

Anadolu Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Yusuf Polat'ın başkanlığında yürütülen kazıda bu sene 26 hektar alana sahip Midas Kale'de önemli buluntular açığa çıkarıldı.

Frig kaya altarı (sunak) önünde yapılan çalışmalarda milattan önce 7'nci yüzyıla ait ocak ve fırınlara rastlandı.

Gün ışığına çıkarılan ocak ve fırınların, Frigler tarafından dini ritüelleri için kurban edilen büyükbaş ve küçükbaşların etleri ile ekmek pişirilmesinde kullanıldığı belirlendi.

Kazı Başkanı Doç. Dr. Polat, kazıda bu sene ağırlıklı olarak kayalık platonun üst kesiminde "Agdistis kutsal alanı" olarak adlandırılan bölgede çalıştıklarını söyledi.

Frig dönemine tarihlenen kaya altarı çevresindeki çalışmada önemli sonuçlar elde ettiklerini anlatan Polat, şu bilgileri verdi:

"İlk kez bir Frig altarı önünde yapılan kapsamlı kazılar sayesinde altar önünde yapılan ritüellerin hazırlıklarının gerçekleştirildiği, ocakların bulunduğu, basit düzende taş temel ve ahşap konstrüksiyona sahip mekanların varlığını saptadık. Yaptığımız ilk tespitlere göre milattan önce 8-7'nci yüzyıla yani Orta Frig Dönemi'ne tarihlenen kutsal alanda, aynı zamanda yine milattan önce 7-6'ncı yüzyıl Lidya seramikleri ile üst tabakalarda 1'inci ve 2'nci yüzyıla tarihlenen Roma Dönemi'ne ait seramikler ve buluntular tespit edildi."

Ana tanrıça Matar'ın soyut betimlerinden bir kaya idolü tespit edildi

Polat, kazı alanında kayalık platform üzerinde açılmış, birbiri ardına sıralanmış 4 kaya çanağı ve bunların hemen yakınında ana tanrıça Matar'ın soyut betimlerinden olan bir kaya idolü tespit ettiklerini bildirdi.

Bir platform üzerinde yan yana yapılmış kaya çanakları ile dörtgen planlı, üstten yakılmaya uygun ocakları bulduklarını anlatan Polat, "Kaya çanakları ve hemen çanakların yakınında bulunan idolün varlığı, bu alanın ana tanrıça tarafından bolluk ve bereket ritüellerinin kutsandığının somut bir kanıtı oldu." dedi.

Doç. Dr. Polat, kazıda buldukları ocak ve fırınların, ritüellerin nasıl organize edildiğine dair önemli bilgiler verdiğini ifade etti.

Bölgedeki yaşam 250 bin yıl öncesine kadar dayanıyor

Bölgede yaşamın 250 bin yıl öncesinden bugüne kadar devam ettiğini de belirlediklerini vurgulayan Polat, "Yaptığımız yüzey araştırmalarında Alt Paleolitik döneme ait taş aletler bulduk. Daha sonra gelen medeniyetlerin hemen hemen hepsi bu coğrafyada yaşamış çünkü bu derin vadiler hem savunmaya uygun hem de çok bereketli. Aynı zamanda sulak alanları olduğundan yerleşim için tercih edilmiş." diye konuştu.

İnşaat Mühendisleri Odası Kütahya Temsilciliği, Mimarlar Odası, Kütahya Belediyesi ile Kütahya Ticaret ve Sanayi Odası tarafından Hezar Dinari Kültür Merkezi'nde düzenlenen "Kütahya'nın Depremselliği ve Depreme Dirençli Kütahya" başlıklı programda katılımcıları bilgilendiren Görür, gazetecilerin sorularını yanıtladı.

Görür, amacının Anadolu'yu dolaşarak insanların ölmemesi ve depreme dayanıklı yapıların inşa edilmesi için uyarılarda bulunmak olduğunu söyledi.

"Kütahya bir deprem kent, tarihi dönemlerde Kütahya ve çevresinde 7'nin üzerinde depremler oldu"

Kütahya'da geçmişte büyük depremler yaşandığını belirten Görür, şöyle devam etti: "Kütahya bir deprem kenti. Özellikle daha doğuda doğrultu atımlı fayların etkin olduğu ülkemizde batıda daha çok graben, horst dediğimiz normal fayların egemen olduğu bir rejim var. Kütahya bu iki rejim arasında biraz geçişi simgeliyor. Bundan dolayı bu bölgede diri faylar konsantre olmuş vaziyette ve büyük depremler üretme potansiyeli de var. Tarihi dönemlerde Kütahya ve çevresinde 7'nin üzerinde depremler bile var. Ağırlıklı olarak 6'lı, 7'li depremler var."

"Kütahya yanlışı yapıyor, bütün düzlük alanlarında grabenin tavan bloku üzerinde kolayına giden evler yapıyor"

Prof. Dr. Görür, Kütahya'nın büyüyen bir kent olduğunu, yapılaşmada deprem riskinin dikkate alınması gerektiğini vurguladı.

Kütahya'daki yapılaşmaya değinen Görür, "Kütahya yanlışı yapıyor. Kütahya kendi bütün düzlük alanlarında grabenin tavan bloku üzerinde kolayına giden evler yapıyor." dedi.

"Kütahya'da önce bir mikro bölgeleme çalışması yapılmalı ve kent ona verilere göre yönetilmeli"

Kentin sıvılaşmış riskli bir zemininin olduğunu anlatan Görür, "Kütahya'da önce bir mikro bölgeleme çalışması yapılması gerekiyor. Bu bölgenin bütün dinamikleri, arz kabuğunun bütün dinamikleri hem yer altı hem yer üstü deprem dalgalarının bu bölgede tutum ve davranışları, nerede, nasıl davranacakları, en büyük yer hızı, en büyük yer ivmesi, depremin yapılara bindireceği yükler, sıvılaşma yani bütün bunlar tehlike haritaları yapılmak suretiyle önce bir belediye başkanının veya yetkilinin önüne gelecek. O yetkili de kenti o yer bilimleri mikro bölgeleme verilerine göre yönetecek." diye konuştu.

Tepebaşı Belediyesi’nin, Sakin Okul Eğitim Kültür ve Sanat Derneği ile birlikte hayata geçirdiği Yeryüzü Ekoloji Okulu Projesi, kentte yaşayan insanlar ve özellikle çocuklar için deney, gözlem ve eğitim alanları sunmayı sürdürüyor.

Astronomi ile ilgili temel bilgileri sunmak, teleskopla gökyüzünü gözlemleme deneyimi kazandırmak amacıyla Teleskopla Ay Gözlemi ve Astronomi Anlatımları etkinliği yoğun katılımla gerçekleşti. 6 yaş ve üzeri 200 kişinin katıldığı ve Eskişehir Astronomi Topluluğu iş birliği ile ücretsiz olarak düzenlenen etkinlik, Uzay Hukuku Uzmanı Av. Serhat Kaşıkara’nın sunumu ile başladı. Av. Kaşıkara, uzay araştırmaları tarihi, uzay hukuku, astronomi ve evren, uydular ile özellikleri, uzayı keşfetme çalışmaları ve öne çıkan bilim insanları hakkında katılımcılara bilgiler aktardı.

Sunumun ardından teleskoplar kullanılarak ay gözlemi gerçekleştirildi. Gözlem sırasında katılımcılara teleskopların nasıl yapıldığı ve nasıl doğru gözlem yapılması gerektiği konusunda bilgiler verildi. Etkinliğe katılan vatandaşlar, keyifli bir akşam geçirdiklerini belirterek teşekkürlerini iletti.

Kodlama ve tasarım öğreniyorlar

Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Bilim Deney Merkezi ve Sabancı Uzay Evi, “Mekatronik Atölyesi”nde çocukları bir araya getirdi. 9-15 yaş arasındaki bilimseverleri mekatroniğin büyülü dünyasına çıkaran atölyede, çocuklar tasarım ve kodlama yeteneği kazandılar. 

Mekatronik Atölyesi, çocuklara bilim ve teknolojiyi keşfetme fırsatı sunarak elektrik, elektronik, mekanik, 3D tasarım ve kodlama gibi farklı alanlarda eğitim veriyor. Çocuklar, takım çalışması içinde hem teorik bilgi edinip hem de kendi robotlarını tasarlayarak eğlenceli bir öğrenme süreci yaşıyor.

Türkiye'de kurumsal alanda bir ilk olduğu belirtilen atölye, çocuklara vida, direnç, diyot ve transistör gibi temel bileşenlerle tanışma ve mühendislik-mimarlık gibi mesleklerin temellerini öğrenme ve eşsiz beceriler geliştirmelerin olanağı sağlıyor.

Büyükşehir Belediyesi yetkilileri, ilerleyen günlerde de birbirinden farklı atölyelerin düzenleneceğini belirttiler. 

Milattan önce 3200-1950 yıllarında Tunç Çağı'nda 1250 yıl boyunca kesintisiz yerleşik hayat sürülen bölgenin tarihinin gün ışığına çıkarılması için sürdürülen çalışmalar, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünden alınan izinler doğrultusunda Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Türkteki başkanlığındaki 15 kişilik ekip tarafından yürütülüyor.

İlçe merkezinin 15 kilometre kuzeydoğusunda yer alan höyükte, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi, Odunpazarı Belediyesi, Eskişehir Ticaret Odası, Eskişehir Sanayi Odası ve sponsor firmanın destekleriyle Tunç Çağı'nın izleri aranıyor.

Arkeologlar, bu yıl temmuz ortalarında başlayan çalışmalarda en önemli bulguya höyüğün batısında Erken Tunç Çağı'na ait 5 bin 200 yıllık yapılarda rastladı. Uzmanlar, evlerin ve içlerindeki ocak, kül çukuru, silo gibi öğelerin tamamen boşaltılıp temizlendikten sonra kırmızı renkli steril bir toprakla
(kaliş) gömülmüş olduğunu, kolaylıkla parçalanabilecek olan çamurdan yapılmış silonun bile tahrip olmadan korunacak biçimde özellikle toprak
altında bırakıldığını belirledi.

Ayrıca, kurban ritüelinin gerçekleştirildiğini, taşlarla doldurulan kapı ve pencerelerin arasına yerleştirilmiş koyun ve keçi omurgalarından ortaya
çıkaran arkeologlar, içi tamamen temizlenmiş yapıda, sadece bir adet parlak siyah renkli gaga ağızlı testinin kırılacak şekilde içine atılmasının da bu ritüelin bir parçası olabileceğini tahmin ediyor.

"Tunç Çağı'nda böyle bir uygulamanın varlığını bugüne kadar bilmiyorduk"

Prof. Dr. Murat Türkteki, bu sene kazdıkları alanın bölgenin en eski yerleşimcilerinin bulunduğu alan olduğunu ve milattan önce 3200-3000 yıllarına tarihlendiğini anlattı.

Yapı gömme kültüyle ilgili buluntular hakkında bilgi veren Türkteki, şunları söyledi:

"Bu alandaki yapıların hepsinin şimdilik en azından arka odalarının özellikle gömüldüğünü tespit ettik. Çevrede bulunan kırmızı renkli steril toprak, yapıların içine tamamen doldurulmuş. Bu sayede aslında bir taraftan kullananlar için belki farklı anlamı var ama yapıların duvarları da 2,5-3 metre yüksekliğe kadar korunmuş vaziyette.

Normal şartlarda bir höyükte sadece yapıların temelleriyle karşılaşırken burada yapıların duvarlarının neredeyse çatıya kadar korunduğunu görüyoruz. Bu işlem yapılmadan önce kapılar veya havalandırma alanları taşla örülmüş, daha sonra bu doldurma işlemi gerçekleşmiş. Doldurma işlemi sırasında belli ki bir tören, bir ritüel var. Örülen alanların içine kurban edilen hayvanların parçaları bırakılmış. Yine o törende kullanılan kaplardan biri yapının içine atılmış. Onun dışında yapının iç mimari öğeleri yani ocağı, silosu hariç yapı içinde hiçbir şey bırakılmamış, yapı tamamen temizlenmiş."

Bu durumun ilginç olduğunu dile getiren Türkteki, bu yönteme Güneydoğu Anadolu ile Orta Anadolu'daki Neolitik ve Kalkolitik dönemlere ait örneklerde zaman zaman rastlanıldığını anlattı.

"Yapı gömmekteki amaçları neydi"

"Tunç Çağı'nda böyle bir uygulamanın varlığını bugüne kadar bilmiyorduk." diyen Türkteki, bunun arkeoloji camiası için önemli bir gelişme olduğunu
vurguladı.

Anadolu'da bu geleneğin binlerce yıl sonra batıda bu bölgede devam etmesinin de düşündürücü olduğuna dikkati çeken Türkteki, şunları kaydetti:

"Güneydoğu Anadolu Neolitiğinde özel yapılar gömülüyor, bunu biliyoruz. Buradaki durum daha çok yine bu gömü ritüelinin varlığını gösteriyor. Sosyal
hafıza tabii ki binlerce yıl boyunca aktarılıyor ancak burada amaç farklı olabilir. Güneydoğu Anadolu Neolitiği ile aramızda 7 bin yıl var. Dolayısıyla dönem ve zaman açısından çok büyük bir fark var. Muhtemelen uygulama benzer ancak amaç farklı. Şu an bulduğumuz yapılar konut niteliğinde, iki odalı yapılar. Amaç farklı olabilir. Kutsal bir amaç var mı, bilmiyorum. Tören kısmı var. Bir törenle bu iş yapılıyor, bu doğru ancak esas amaç neydi? Bunun için bir şey söylemek henüz erken ancak şöyle söyleyebiliriz; sadece bir yapının içinde 36 metreküp toprak var. Çok büyük bir iş gücü, ortak bir çalışma gerektiriyor. Bir organizasyon durumu var ancak bu niye yapıldı? Acaba bir tehdit mi vardı? Coğrafi bir tehdit mi, iklimsel bir tehdit mi yoksa başka
nitelikte fiziki bir tehdit mi vardı? Çalışmalarımız bu konuda devam ediyor."

Prof. Dr. Türkteki, şu ana kadar kazdıkları yapı örneklerinde ocağın yeri, silo ve kap depolamak için kullanılan alanların konumlarının birebir aynı şekilde tekrar ettiğini belirtti.

Yapı geleneğinin, evlerin içindeki uygulamaların değişmediğini ancak arka tarafları gömdükten sonra kapıların kapatıldığını, önlerde yaşamın devam ettiğini bildiren Türkteki, "Şu ana dek gömülmüş 8 yapı saptadık. Yüzeye çok yakın, dairesel eksende bunların dizildiğini söyleyebiliriz. Dikdörtgen yapılar var. Dikey ve yatay olarak konumlandırılmış ancak dairesel eksende dizilecek şekilde devam ediyor. Bu daireyi tamamladığımızda şimdilik söyleyebileceğimiz en az 100 metre çapında bir yerleşimden bahsediyoruz. Bu aşamada aslında bu höyüğün en erken yerleşimi burası." diye konuştu.

Milattan önce 3300-3000 yıllarının Anadolu için özel bir dönem olduğuna değinen Türkteki, "Çünkü ilk defa ovada yerleşimler bu dönemde başlıyor. Bu bize şunu gösteriyor, bir kere iklimsel anlamda bu dönemde tarım açısından uygun bir ortam oluşmuş. Bu yerleşmeler bir anda çok sayıda ortaya çıkıyor. Eskişehir'de mesela 200'e yakın bu dönemde yerleşim alanı oluşuyor. Demek ki çeşitli bölgelerden buraya hızlı bir nüfus akışı var." değerlendirmesini yaptı.

Mühendislik Mimarlık Fakültesi bünyesinde kurulan Savunma Sanayii Araştırmaları ve Teknolojileri Kulübü (SARTEK) ile Günaltay Roket takımları, tasarlayıp ürettikleri roket ve elektrikli araçlarla gelecekte ülke sanayisine katkı sunmayı amaçlıyor.

Finale kalmayı başaran bu öğrenci grupları, festival kapsamında 9-16 Eylül'de Aksaray Hisar Atış Alanı'nda gerçekleştirilecek "yüksek irtifa" yarışmalarında tasarladıkları roketleriyle boy gösterecek. Roket tasarlayıp üreten bir başka ekip olan Mavera Teknoji Takımı ise finale kalamadı.

SARTEK ve Günaltay Roket takımları, TEKNOFEST öncesi hazırlıklarını sürdürüyor.

ESOGÜ Öğrenci Proje Takımları Koordinatörü Makine Mühendisliği Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Gökçe Mehmet Ay, AA muhabirine, Eskişehir'in bir havacılık kenti olduğunu, bu nedenle öğrencilerinin havacılık teknolojilerine yoğunlaştığını söyledi.

Öğrencilerin, roket tasarlayıp ürettiğini belirten Ay, "Örneğin Günaltay Roket Takımı'nın ilginç noktalarından biri, roketin parçalarını sanayide ürettiriyorlar. Lazer kesimle ya da CNC ile hazırladıkları parçaları kendileri tasarlıyorlar, monte ediyorlar ve uygulamasını yapıyorlar. Bunlar da öğrencilerin gelecekte başarılı mühendisler olmalarının yolunu açacak." dedi.

Ay, SARTEK üyelerinin, roketlerinin gövdelerini tasarladığını dile getirdi.

Kompozitin, karmaşık bir teknoloji olduğunu vurgulayan Ay, "Bu alanda belli bilgi birikimine ihtiyaç duyulmasına rağmen ona sahip oldular. Daha lisans öğrencisiyken yüksek teknolojik işler yapmayı öğreniyorlar. Yapılan işler kolay değil." diye konuştu.

Ay, öğrencilere yalnızca tekniği değil iş disiplinini ve vefa duygusunu öğrettiklerini ifade etti.

Roketi düştüğü yerden bulup kurtaracaklar

SARTEK'in aviyonik kaptanı Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü 3'üncü sınıf öğrencisi Ayberk Aslan da daha önce pek çok kez TEKNOFEST'te yer aldıklarını belirtti.

Yarışmalarda maksimum irtifaya ulaşmayı amaçladıklarını vurgulayan Aslan, şunları anlattı:

"4 kilogramlık faydalı yükümüzü bırakıp, GPS'lerle düştüğü yerleri tespit ederek oradan kurtarmaya çalışacağız. Şu an 5 kilometreden haberleşmeyi test ediyoruz. Bunu da aşarak roketimizle 12-15 kilometreye kadar haberleşmeye çalışacağız. Roketimizin maksimum irtifası 6 bin 800 metre civarında. Paraşüt ve rüzgarın etkisiyle atış alanından ortalama 15 kilometre uzağa düşecek."

Günaltay Roket Takımı'nın kaptanı Makina Mühendisliği Bölümü 4'üncü sınıf öğrencisi Metehan Üçay da ekibin, "mekanik" ve "aviyonik" bölümlerinden oluştuğunu aktardı.

Takımın kurulduğun 2021'den bu yana TEKNOFEST'e katıldıklarını söyleyen Üçay, "Önceden orta irtifa yarışlarına katıldık. Bu sene yüksek irtifa yarışlarında boy göstereceğiz. İlk 2 raporu başarıyla geçtik, son rapor için çalışmalara devam ediyoruz. Yüksek irtifada finale kalan son 13 takımdan biriyiz. Roketimizi yarışmalarda sergileyeceğiz." ifadesini kullandı.

Üniversitede 6 yıl önce mühendislik öğrencilerinin düzenli olarak teknolojiyi her alanda takip edebileceği ve çeşitli yarışmalarda destek görebileceği bir marka haline getirmek için kurulan Mavera Teknoloji Takımı, Efficiency Challange yarışlarında 2021'de "Tanıtım ve Yaygınlaştırma Teşvik Ödülü"nü kazanmalarının ardından geçen sene "Elektromobil Sınıfı İvmelenme" kategorisinde üçüncü oldu.

"Orion" adını verdikleri elektrikli araçlarıyla Kocaeli'deki TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi'nde 12-17 Ağustos'ta gerçekleştirilecek yarışlara hazırlanan gençler, birinciliği elde etmek için aracın bazı özelliklerini geliştirdi.

ESOGÜ Öğrenci Proje Takımları Koordinatörü Makine Mühendisliği Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Gökçe Mehmet Ay, öğrencilerinin proje yapmaya çok istekli olduğunu ve üniversitenin onlara büyük destek sağladığını söyledi.

Rektörlüğün laboratuvar ve imkanları sayesinde bu sene TEKNOFEST'te kesinleşmiş 9 finalistlerinin bulunduğunu belirten Ay, "Savaşan İHA'dan, roketlerden, elektrikli araçtan, insanlık yararına teknolojilere kadar finalist takımlarımız var. Böyle olunca daha öğrenciyken teknoloji üreten bir üniversite oluyoruz." dedi.

Ay, Mavera Teknoloji Takımı'nda süreç içinde öğrenciler değişse de yapının süreklilik gösterdiğini vurguladı.

Takımda, Mühendislik-Mimarlık Fakültesinin yanı sıra İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesinden üyelerin bulunduğunu dile getiren Ay, "Bir şirket gibi çok ciddi çalışıyorlar. Çok başarılı işler yapıyorlar. Bu yarışmalara ilk katılımları değil. Eskişehir'imizin de desteklediği sponsor bulan, iyi işler yapan bir takım. Çünkü her sene başarılar elde ediyorlar." ifadesini kullandı.

"Aracımızda hafifletmeler yaptık, yerli ürünler geliştirdik"

Mavera'nın Elektrikli Araç Takımı Mekanik Kaptanı olan Makine Mühendisliği 3'üncü sınıf öğrencisi Oğulcan Akkoç da TEKNOFEST öncesi çok heyecanlı olduklarını, her sene aracı geliştirerek daha iyi işler yapmayı hedeflediklerini anlattı.

Efficiency Challange yarışlarında deneyim kazandıklarını kaydeden Akkoç, şöyle konuştu:

"İlk 2 senemizde aksaklıklar, tecrübesizlikler oldu. Tasarım aşamalarından geçtik. 3'üncü senemizde piste çıktık, 11'inci olarak tamamladık. 4'üncü senemizde 9'uncu olarak tamamladık. 5'inci senemizde ise 'Elektromobil Sınıfı İvmelenme' kategorisinde Türkiye üçüncülüğü elde ettik. Bu yıl Efficiency Challange'ta 'Elektromobil Sınıfı İvmelenme' kategorisinde yarışlarda yer alacağız. Yaklaşık 50 takımın finalist olarak katıldığı bir kategori. Raporlama sürecini ise ilk 5'e girerek başarılı şekilde tamamladık. Bu sene derece hedefliyoruz. Aracımızda hafifletmeler yaptık, yerli ürünler geliştirdik. Bu sene iki farklı yerli ürün yaptık. Kendi yarış koltuğumuzu yaptık, kendi kilit sistemimizi tasarladık. Bunlar üzerine yine puan alarak yarışmada dereceye girebiliyoruz. Bu sene daha iyi derece yapacağımıza eminim. Araç hızında 46-50 kilometreyiz. Daha yüksek hızlara da çıkabiliyor ama tabii bizim verimliliğimizi etkilediği için bu sınırda tutuyoruz. Pisti yeterli sürede tamamlamamız için bu gerekli."

Geçen sene TEKNOFEST kapsamında gerçekleştirilen "TÜBİTAK Efficiency Challenge"da "hidromobil" kategorisinde Türkiye 2'ncisi olan ve "Performans Ödülü ile Kurul Özel Ödülü"nü kazanan takım, bu yıl ise TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi'nde 12-17 Ağustos'ta düzenlenecek TEKNOFEST yarışlarına hazırlanıyor.

Bu yılki yarışma için elektrik ve hidrojen teknolojileri ile mekanik sistemi geliştirilen ESTÜ Hidroana, TEKNOFEST için gün sayıyor.

Takım danışmanı ESTÜ Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Bölümü Dr. Öğretim Üyesi İrfan Töre, AA muhabirine, takım olarak ilk günkü heyecanı duyduklarını söyledi.

Disiplinlerarası çalışma yürüttüklerini anlatan Töre, şöyle devam etti:

"TÜBİTAK yarışları hem ilk göz ağrımız hem de okulumuz. Takımımızda geçen yıldan bu yana çok şey değişti çünkü dünya değişiyor. Elektrikli araçlardan sonra hidrojenle çalışan pillerin daha çok önem kazandığını gördük. Hidrojen dünyası bambaşka bir dünya. Yenilenebilir enerji alanında da Türkiye'nin mükemmel ilerlediğini görüyoruz."

"Bu araç, Hidroana'nın 8'inci versiyonu"

Töre, geçen sene Türkiye 2'ncisi olduklarında büyük mutluluk yaşadıklarını dile getirdi.

ESTÜ'nün son yıllarda birçok alanda büyük başarılar elde ettiğini vurgulayan Töre, "Geçen seneki aracımızla bu seneki aracımız arasında elektrik ve hidrojen teknolojisi anlamında çok fark var. Türkiye birincisi olmak, ESTÜ için ayrı bir onur olacaktır. Bu araç, Hidroana'nın 8'inci versiyonu." dedi.

Takım kaptanı Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü 3'üncü sınıf öğrencisi Enes Eyigün de her zaman birinciliği hedeflediklerini belirtti.

Araç üzerinde çeşitli modifikasyonlar yaptıklarını belirten Eyigün, şunları bildirdi:

"Elektronik ve mekanik sistemlerimizi geliştirdik. Başarı, hem Avrupa'da hem de TEKNOFEST'te alışık olduğumuz bir şey. Geçen yıl ikinciliği elde ettiğimizde mutlu olduk, sevindik ama geliştirmemiz gereken şeyleri de gördük. Ders çıkarmış olduk."

Takım pilotu Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü 3'üncü sınıf öğrencisi Deniz Uzuner ise bu görevi üstlenmekten büyük gurur duyduğunu, yarışı başarıyla bitirmek istediklerini kaydetti.

Lisans ve ön lisans öğrencilerinden oluşan 25 kişilik ESTÜ Anatolia Aero Design ekibi, 9 aylık çalışmayla otonom şekilde havalanarak kenetlendiği insansız hava aracını takip eden "Gölge" adlı araç geliştirdi.

Ekip, tasarımından yazılımına kadar tamamen yerli olarak ürettikleri "Gölge" ile bu yıl eylülde Adana'da yapılacak TEKNOFEST'te "Savaşan İHA Yarışması"nda birincilik hedefliyor.

Ekibin ikinci danışmanı olan, ESTÜ Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesinde araştırma görevlisi Mustafa Azer, AA muhabirine, 2018 yılından itibaren TEKNOFEST'te çeşitli kategorilerde yer aldıklarını söyledi.

TEKNOFEST'in öğrencilere sunduğu önemli fırsatları değerlendirmeye çalıştıklarını vurgulayan Azer, "Katıldığımız TEKNOFEST'lerde iki birincilik, bir ikincilik, bir üçüncülük elde ettik. Ben de ekibe 2018 yılının aralık ayında bir lisans öğrencisi olarak katılmıştım. Şimdi danışmanlığını yapıyorum. Tecrübelerimi öğrencilere aktarıyorum. TEKNOFEST, sunduğu yarışmalarla ortaya bir ürün çıkarmamız için bizi teşvik ediyor. Bu sayede pratik eksiklerimizi kapatabiliyoruz ve üniversite sonrası çalışma hayatına kendimizi daha iyi hazırlayabiliyoruz." diye konuştu.

"Gölge'nin dördüncü versiyonunu oluşturduk"

Azer, bu yıl TEKNOFEST'e "Gölge" adını verdikleri insansız hava aracıyla katılacaklarını, 2019'da tasarlanan bu aracı her sene geliştirdiklerini anlattı.

TEKNOFEST 2022'de "Gölge" ile birincilik elde ettiklerine değinen Azer, şunları kaydetti:

"Şu anda bu aracın dördüncü versiyonunu geliştirdik. Tasarım ve yazılımla tamamen bizim ürettiğimiz bir insansız hava aracı. Gölge tamamen yerli üretim. Şu anda test uçuşları devam ediyor. Kasımdan beri üzerinde çalışıyoruz. Gölge'nin ikinci versiyonu 2022'de birinci olmuştu. 2023 senesinde aerodinamiği geliştirilip, daha verimli hale getirildikten sonra havada daha uzun süre kalabiliyordu. 2024 yılında da gövde, kanat, kuyruk, iniş takımları gibi yapılarını güçlendirdiğimiz Gölge'nin dördüncü versiyonunu oluşturduk. Bu versiyonuyla da hedefimiz Savaşan İHA Yarışması'nda birincilik elde etmek."

Azer, "Gölge"nin boy göstereceği kategorinin en zor müsabakalardan biri olduğunun altını çizdi.

Ekibin kaptanı ESTÜ Porsuk Meslek Yüksekokulu Mekatronik Programı 2. sınıf öğrencisi Selman Koç da takımın geçmişte elde ettiği başarıyı sürdürmek, TEKNOFEST 2024'te birinciliği kazanmak istediklerini ifade etti.

ESTÜ Anatolia Aero Design ekibinde yapısal birimde yer alan Havacılık Elektrik ve Elektroniği Bölümü 4. sınıf öğrencisi Cennet Sümer ise ilk kez katılacağı TEKNOFEST'te, yapımında emeği bulunan "Gölge"nin birinci olmasını arzuladığını dile getirdi.

Bitki öz suları ile besleniyorlar ve tozlaşmada etkili oldukları belirlendi

Altunsoy tarafından bitki özsularıyla beslendikleri için tozlaşmada etkili olan sineklere "Tabanus ela" ve "Tabanus euphrates" adı verilerek yeni tür dünya literatürüne eklendi.

Prof. Dr. Altunsoy, Türkiye'de 178 at sineği türünün bulunduğunu dile getirerek, bu türün dişilerinin kanla beslenen zararlı türler olarak bilinmelerine rağmen erkek sineklerin bitki özsularıyla beslenmesi nedeniyle tozlaşmada etkili olduğunu, böylelikle ekolojik açıdan biyoçeşitliliğin devamlılığı için büyük önem taşıdığını anlattı.

Gözlerindeki renklenmeler ve antenlerinin şekli diğer sineklerden farklı... Dünyada sadece Türkiye'de görüldüler

Ege Bölgesi'nde bulunan sinekler üzerinde bir çalışma başlattığını ifade eden Altunsoy, şöyle konuştu:

"Muğla'nın Milas bölgesinde bulduğumuz sineklerden ikisinin diğerlerinden çok farklı olduğunu tespit ettik. Söz konusu iki sinek türünü laboratuvarlarda inceledik. Bu sinekleri öncelikle ülkemizdeki sinek türleriyle karşılaştırdık. Daha sonra da dünya literatüründeki örnekleriyle eşleştirdik. Değerlendirme sonunda sineklerin yeni birer tür olduğunu belirledik. Gözlerindeki renklenmeleri, antenlerinin şekli ve genital yapılarındaki farklılıkları doğrultusunda yeni türler olduğunu kararlaştırdık. Bu iki sinek türü dünyada sadece Milas'ta bulunan endemik türler olarak belirlendi."

"Tabanus ela" ve "Tabanus euphrates" isimleri verildi

Altunsoy, sinek türlerini isimlendirirken kızı Ela'nın isminden esinlenerek birine "Tabanus ela" ve diğerine de Fırat Nehri'nden esinlenerek "Tabanus euphrates" adını verdiğine işaret ederek, söz konusu türlerin bundan sonra dünya literatüründe bu iki isimle anılacağını sözlerine ekledi.

En yüksek irtifasına çıktı

Baykar tarafından milli ve özgün olarak geliştirilen silahlı insansız hava aracı Bayraktar TB3'ün test süreci başarıyla devam ediyor. İlk uçuşunu Cumhuriyet'in 100. yılına armağan olarak 27 Ekim 2023 tarihinde yaptıktan sonra çeşitli irtifalarda sistem tanımlama ve performans testlerini başarıyla sürdüren milli SİHA, başarısını bir adım daha ileriye götürerek kendisine ait en yüksek irtifaya çıktı.

Eskişehir'de TEI'de Türk mühendislerinin geliştirdiği yerli motorla

Bayraktar TB3 SİHA, Edirne'nin Keşan ilçesindeki Baykar Uçuş Eğitim ve Test Merkezi'nde gerçekleştirilen uçuşta 36 bin 310 feet irtifaya çıktığı Yüksek İrtifa Sistem Performans Testi'ni başarıyla tamamladı. Eskişehir'de TEI'de Türk mühendisleri tarafından yerli olarak geliştirilen PD-170 motoruyla havalanan milli SİHA, böylece kritik bir eşiği daha geçti. Milli havacılık tarihinin irtifa rekoru ise 45 bin 118 feet ile Baykar tarafından milli ve özgün olarak geliştirilen Bayraktar AKINCI TİHA'ya ait bulunuyor.

TCG Anadolu'daki rampanın benzerinden havalandı

Bayraktar TB3 SİHA, Tekirdağ Çorlu'da başlayan ve Edirne'nin Keşan ilçesinde bulunan Baykar Uçuş Eğitim ve Test Merkezi'nde devam eden testlerde ilk kez 1 Haziran 2024'te rampadan havalandı. Keşan'da Bayraktar TB3'ün konuşlandırılacağı TCG Anadolu'nun güvertesindeki şartlar ile aynı özelliklerde inşa edilen pistte 12 derece eğime sahip bir rampa bulunuyor. Test kampanyası başarıyla ilerleyen Bayraktar TB3, başarılı rampa testleriyle birlikte gemiye çıkmaya giderek yaklaşıyor.

Bayraktar TB3 SİHA bugüne kadar gerçekleştirilen test uçuşlarında toplam 445 saat 3 dakika havada kaldı. Milli SİHA, 20 Aralık 2023'te gerçekleştirilen uzun uçuş testinde yere inmeden 32 saat havada kaldı ve gökyüzünde 5 bin 700 kilometre yol katetti.

Bayraktar TB3 SİHA, 26 Mart 2024 tarihinde ilk kez Aselsan tarafından milli olarak geliştirilen ASELFLIR-500 ile uçtu. İcra edilen test kapsamında dünyadaki muadillerine göre en yüksek performansa sahip olan ASELFLIR-500 Elektro-Optik Keşif, Gözetleme ve Hedefleme Sistemi entegrasyonu başarıyla gerçekleştirildi.

TCG Anadolu'dan ilk uçuş 2024'te

Bayraktar TB3 SİHA, katlanabilen kanat yapısıyla TCG Anadolu gibi kısa pistli gemilerden kalkış ve iniş kabiliyetine sahip dünyadaki ilk silahlı insansız hava aracı olacak.

Baykar Yönetim Kurulu Başkanı ve Teknoloji Lideri Selçuk Bayraktar, Bayraktar TB3 için 2024 yılı içinde TCG Anadolu gemisinde testlere başlanmasını planladıklarını açıklamıştı.

Bayraktar TB3'ün sahip olacağı kabiliyetler bu sınıftaki insansız hava araçları açısından da önemli bir yenilik olacak. Görüş hattı ötesi haberleşme kabiliyetine de sahip olacak milli SİHA, bu sayede çok uzun mesafelerden kumanda edilebilecek. Böylece keşif-gözetleme, istihbarat ve taşıdığı akıllı mühimmatlar ile taarruz görevlerini deniz aşırı hedeflere karşı icra ederek Türkiye'nin caydırıcı gücünde çarpan etkisi yapacak.

Başlangıçtan bugüne tüm projelerini öz kaynakları ile yürüten Baykar, 2003 yılındaki İHA AR-GE sürecinin başlangıcından itibaren tüm gelirlerinin yüzde 83'ünü ihracattan elde etti. 2023'te 1,8 milyar dolarlık ihracat gerçekleştiren Baykar, ülkedeki tüm sektörlerde en çok ihracat gerçekleştiren ilk 10 firma arasında yer aldı.

İhracatın Şampiyonları Ödülü alan Baykar, 2021, 2022 ve 2023 yıllarında Savunma Sanayi Başkanlığı ve Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre savunma ve havacılık sektörünün ihracat lideri oldu. Son yıllarda gelirlerinin yüzde 90'ından fazlasını ihracattan elde eden Baykar, 2023'te savunma ve havacılık sektöründeki ihracatın 3'te 1'ini tek başına yaptı. Dünyanın en büyük SİHA ihracatçısı olan Baykar'ın halihazırda imzalanan sözleşmelerinin yüzde 97,5'i ihracat kaynaklı gerçekleşti. Bayraktar TB2 SİHA için 33 ülkeyle, Bayraktar AKINCI TİHA için ise şimdiye kadar 9 ülke ile ihracat anlaşması imzalandı.

O uçuşu aşağıdaki videoya tıklayarak izleyebilirsiniz. 

Eskişehir'de üretilen yerli motoruyla yeni bir rekor daha kırdı! Bayraktar TB3 SİHA, Keşan'da başarıyla gerçekleştirilen Yüksek İrtifa Sistem Tanımlama ve Performans Testi'nde Eskişehir'de TEI'de üretilen yerli motor ile 36 bin 310 feet irtifaya çıktı. Bayraktar TB3 SİHA,… pic.twitter.com/15Z1jWeiNS

— Medya Midas (@MedyaMidascom) June 26, 2024

Gezeravcı, Özel Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Konferans Salonu'nda düzenlenen programda, deneyimlerini öğrencilerle paylaşarak, bu görevin icrasıyla Birleşmiş Milletler'de bayrağını dalgalandırabilen ve kabul görmüş, tanınmış 93 tane ülkenin arasında 22'nci ülke olduklarını söyledi.

"Biz bu ülkenin parlak zekalı tüm insanları sayesinde tarihimizde ilk defa çıktığımız uzayda alnımızın akıyla 13 tane özgün deney yapıp dünyaya geri dönme imkanı bulduk." diyen Gezeravcı, sözlerine şöyle devam etti:

"Bu hem bizim açımızdan değerli hem yıllardır asimetrik rekabete maruz kalmak zorunda kalmış bilim insanlarımız açısından değerli. Ortaya koydukları fikirler çok değerli. Ama bir tanesinin fikri dünyada kalıyor, bir tanesi uzaya çıkıyor. Dolayısıyla deneyini, çalışmasını uzaya eriştirebilmiş, kendi muadillerinin arasında bizim bilim insanlarımız asimetrik rekabete maruz kalıyordu."

Bir anne babanın hayatındaki en değerli adımın, evladının attığı ilk adım olduğuna dikkati çeken Gezeravcı, "Bu da bu ülkenin evladının uzayda attığı ilk adımdı. Hepimize hayırlı uğurlu olsun." dedi.

Etkinlikte öğrencilerin sorularını yanıtlayan Gezeravcı, "Uzaya çıktığınızda sizi en çok hangi durum zorladı?" şeklindeki soruya şöyle yanıt verdi:

"Uzaya erişme esnasında zorlandığımı hissettiğim bir durum olmadı. Çünkü uzay eğitimleri hakikaten çok detaylı, sık tekrar edilen yoğun eğitimler. Orada karşılaşabileceğiniz tüm senaryolar, yüzlerce defa denettiriliyor. Dolayısıyla herhangi bir açığa mahal vermemek için haddinden fazla pratiğimiz var."

Askeri havacılık tecrübesinin kendisine fayda sağladığını vurgulayan Gezeravcı, "Oryantasyon, adaptasyon noktasında 'küçük kapsülün içerisinde 24 saate kadar oryantasyon problemi olabilir' demişlerdi. Bir dakika sürmedi. Hatta görev komutanımız şaşırdı. Çünkü diğer 3 astronot çözülmeden önce, eğitim sürecimizde yaptıkları gözlemlere istinaden, kimin en hızlı adaptasyon sağladığını kayıt altına alıp bana 4 astronotun içinde diğer astronotlar çözülmeden kendi koltuğumdan çözülüp kapsülün içerisini operasyona hazır hale getirme sorumluluğu verilmişti. Dolayısıyla diğer 3 astronot, ben koltuğumdan çözüldüğümde yaptığım kapsülün hazırlığıyla ilgili süreci takip ediyordu. O adaptasyon sürecinde hiçbir sıkıntı yaşamadığımı görev komutanı gözledi. Bunu da dönüşte zaten hem ülkeme hem de oradaki organizasyonlara bu şekilde raporladı." ifadelerini kullandı.

Gezeravcı, insanların bireysel hedefleri gerçekleştirdiklerinde hem kendilerine hem de ailelerine mutluluk yaşattığını dile getirerek, şunları kaydetti:

"Bireysel mutluluklardan çok daha üst düzeyde olan, insanın tüylerini ürperten mutluluk; ülkenin bayrağıyla, ülkenin yaptığı bir başarıyı hissetmek. Ben orada görev yapan bir insan olduğum halde, bir ülkenin uzayda ilk adımını hissetmek bambaşka bir duyguydu ve bayrağımızın hakikaten gökyüzüne yükselişini o anda vücudumda, başımın üstünde hissetmek müthiş derecede farklı bir duyguydu."

Öğrencilerin de katıldığı etkinliğin sonunda, Vali Yardımcısı Salih Altun tarafından Gezeravcı'ya hediye takdim edildi.

Atasever,  8 Haziran'da yapılacak "Türk Uzay Bilim Misyonu Yörünge Altı Araştırma Uçuşu"nun, Nisan 2023'te ABD'nin Houston şehrinde başlayan ve Uluslararası Uzay İstasyonu'na (ISS) uzanacak Ax-3 görevinin parçası olarak kurgulanan bir eğitim adımı olduğunu söyledi.

Dolayısıyla bunun "herhangi bir ek maliyet doğurmadan" icra edecekleri bir uzay uçuşu niteliği taşıdığını vurgulayan Atasever, şöyle konuştu:

"Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBİTAK UZAY ve Türkiye Uzay Ajansı (TUA) olarak bu eğitim adımını da bilimsel misyona dönüştürdük. 7 farklı bilimsel deney seçtik. Bunların uzay aracına entegrasyonu üzerinde aylardır çalışıyoruz. Uzay uçuşumuz için hiçbir ek maliyet çıkarmadan yeni bir bilimsel misyon türetmiş olduk. Umuyorum ki bu uçuş kapsamında gerçekleştireceğimiz deneyler ülkemizdeki uzay araştırma ve çalışmalarına önemli katkı sağlayacaktır."

"İtalyanlar da benzer bir uçuş yaptı"

Atasever, uçuşun Türkiye için ilk olduğuna dikkati çekerek, Virgin Galactic firmasının Galactic-1 Misyonu'nda İtalyanların benzer bir araştırma uçuşu yaptığını anlattı.

Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı'nın ekibindeki Ax-3 misyonunun pilotu Walter Villadei'nin de ekip içinde olduğu bilgisini veren Atasever, şunları kaydetti:

"Bütün uçuş kapsamında o 3 dakikalık mikro yer çekimi süresince 13 farklı deney gerçekleştirdiler. Bu 3 dakikada edinilen tecrübeler, dünyada daha uzun süre alacak deneylere ışık tutan önemli bir araştırma fırsatı. Dünyada düşürme kuleleri ve parabolik uçaklar vasıtasıyla 2-20 saniye arasında değişen 'azaltılmış yer çekimi' ortamı elde edilebiliyor. Bu yöntemlerle elde edilen mikro yer çekimi ortamı, bir uzay uçuşununki kadar düşük değil. Dolayısıyla bilimsel araştırmalar yaparken şu anda bizim icra edeceğimiz yörünge altı araştırma uçuşu oldukça kıymetli."

"Gerekli güvenlik eğitimlerini aldık"

Uçuş kapsamında Virgin Galactic'in VSS Unity uzay aracının bir taşıyıcı araçla yaklaşık 45 bin fit irtifaya (14 kilometre) kadar birlikte seyahat edeceğini aktaran Atasever, sonrasında taşıyıcı uzay aracının serbest kalacağını ve hibrit motorun ateşlenmesiyle 1 dakika içinde 90 kilometrelik irtifaya ulaşacaklarını bildirdi.

Atasever, uçuş esnasında 4,5 G kuvveti yer çekimi ivmesine maruz kalacaklarını ve ses hızının 3 katı hıza erişeceklerini belirterek, maksimum irtifaya ulaşmadan önce, roket motoru yanmayı bitirdiği andan itibaren, serbest düşüş fazına geçeceklerini söyledi.

Bu andan itibaren mikro yer çekimi koşullarının oluşacağını ve deneylere başlayacağını vurgulayan Atasever, şu bilgiyi verdi:

"Bizim icra edeceğimiz deneylerin 3'ü uçuş için özel tasarlanan tulumumun üzerinde olacak. Yaklaşık 3 dakika sürecek serbest düşüş fazından sonra ise aracımız atmosfere tekrar giriş yapacak. Bu esnada aracın üzerindeki roket motorunun yakıtı tükendiği ve başka herhangi bir itki sistemi bulunmadığı için süzülerek kalkış yaptığımız piste ineceğiz. Burada pilotlara çok büyük iş düşüyor. Uçuşta alınan güvenlik önlemlerinin en önemlisi üzerimizdeki paraşütler olacak. Oluşacak herhangi bir acil durum senaryosuna yönelik de eğitimler aldık. Uçuş öncesi ABD'deki eğitim haftası içinde de bu eğitimler biraz daha kapsamlı olacak."

"Overview effect" incelenecek

Atasever, öncelikle BEACON isimli beyin görüntüleme deneyi için kafasına takacağı yakın kızılötesi spektroskopisi ölçüm cihazını uçuşun tüm fazlarında üzerinde taşıyacağını, böylece beynin prefrontal korteks bölgesindeki kan yayılımı ve omurilik sıvısının dinamiklerini 1,5 saat boyunca inceleyeceklerini anlattı.

Mikro yer çekimi ortamında, normalde vücudun aşağı bölgelerinde bulunan sıvıların kafatasına doğru toplandığına dikkati çeken Atasever, "Bu durum, kafatası içindeki basıncı artırıyor ve astronotların görmelerini bozabiliyor. Bu olaya omurilik sıvısının etkisi ilk defa bir uzay uçuşunda gözlemlenecek. Buna ek olarak 'overview effect' yani dünyayı o uzak noktadan görmüş olmanın insanlarda yarattığı psikolojik değişim ve dönüşüm tecrübesinin beynimdeki izleri incelenecek." ifadesini kullandı.

Atasever, "IvmeRad Radyasyon Dozimetresi" deneyiyle ne kadarlık bir radyasyona maruz kaldığının bilgisini elde edeceklerini belirterek, böylece gelecekte inşa edilecek farklı uzay istasyonlarına gidecek kişilerin anlık olarak ne kadar iyonize radyasyona maruz kalacağına ilişkin ölçüm yapabilecek, yerli imkanlarla geliştirilmiş bir akıllı radyasyon dozimetresinin ilk uzay testini gerçekleştireceklerini vurguladı.

Uzayda "İnsülin Kalemi Testi (UZİKAT)" ile özel bir kutu içine yerleştirilmiş 2 farklı insülin kaleminin mikro yerçekimi ortamında ilgili dozu ne kadar etkin şekilde aktarabildiğini gözlemleyeceklerini bildiren Atasever, böylece ileride uzay istasyonlarına diyabetli bireylerin gitmesinin ilk adımını atacaklarını dile getirdi.

Hücresel değişimler izlenecek

"Yörünge Altı Uçuşta Vezikül Analizi (YUVA)" deneyi kapsamında ise uçuş öncesinde ve sonrasında kendisinden toplanacak biyolojik örneklerin içinde bulunan hücre dışı veziküllerin, özel olarak geliştirilen bir mikro akışkan çip vasıtasıyla izole edileceğini belirten Atasever, uzaya gitmeden önce astronotların hücrelerine aktarılabilecek bir uyumlandırma terapisi geliştirilme potansiyelinin ilk kez araştırılacağını bildirdi.

Atasever, Alper Gezeravcı'nın misyonunda yer alan MESSAGE, METABOLOM ve MIYELOID deneylerini de gerçekleştireceği bilgisini vererek, şöyle konuştu:

"MESSAGE'da, ISS'dekinden farklı olarak 15 dakika içinde 2 kere 4,5 G kuvvete ve 3 dakikalık mikro yer çekimine maruz kalmanın insan fizyolojisindeki etkisi incelenecek. METABOLOM deneyinde uzay uçuş sebebiyle oluşacak bütün biyomoleküler değişimler ortaya konulacak. Bu veriler, hem astronotlar hem de dünyada bazı hastalıklara yönelik terapiler geliştirilmesinin önünü açabilecek. MIYELOID deneyinde ise kanser gibi bazı inflamatuar hastalıklar esnasında bağışıklık sistemi tepkisini baskılayan hücre gruplarının değişimi incelenecek."

Uluslararası bağlar kuvvetleniyor

Bu 7 deneyin pek çoğunun uluslararası işbirliğiyle hayata geçirileceğini vurgulayan Atasever, BEACON deneyinin Harvard Tıp Fakültesi bünyesinde yer alan Uzay Tıbbı Araştırma Merkezi (CSMR) ile Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hava ve Uzay Hekimliği Ana Bilim Dalı ortaklığında gerçekleştirileceğini söyledi.

Atasever, UZİKAT deneyinin ise Axiom Space ve Türkiye Uzay Ajansının (TUA) ortaklığında yapılacağını aktararak, "Burada kurulacak akademik ve bilimsel bağlar, önümüzdeki yıllarda yürüteceğimiz çalışmalara ışık tutacak. Bu çalışmalar, ISS veya önümüzdeki yıllarda inşa edilecek ticari uzay istasyonlarında gerçekleştirileceğimiz misyonlarda daha farklı araştırma alanlarının açılmasına olanak sağlayacak." dedi.

Prof. Dr. Nihan Kosku Perkgöz danışmanlığında 4'üncü sınıf öğrencileri Numan Horoz ve Nefise Ezgi Özer'in bir yıllık süreçte hazırladığı yapay zeka destekli projede otomatik ve manuel olmak üzere iki farklı yolla çalışan uzaktan sera kontrol sistemi, kullanıcı faaliyetlerini bilimsel bilgiler ışığında düzenleme ve zaman kaybını önleme prensibine dayanıyor.

Seranın etrafındaki saydam plakalarda yer alan farklı işlevlere sahip sensörler aracılığıyla mobil uygulamadan sıcaklık dengesini ayarlayabilen otonom sera sistemi, toprak ve havadaki nemi de ölçebiliyor. Sistem, değerlendirmesi yapılan hava koşullarına göre ısıtıcı fan veya rezistansları harekete geçirerek çiftçinin emek ve zaman kaybının önüne geçiyor. Kullanıcı, sensörlerin verdiği bilgiler sayesinde seradaki bitkilerde olası sorunlardan haberdar oluyor.

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programınca desteklenen, patent başvurusu için hazırlıklarına devam edilen çalışma, ESTÜ İki Eylül Kampüsü'nde düzenlenen 17. Proje Fuarı ve Yarışması'nda da tanıtıldı.

Seranın dijital ikizini oluşturmayı hedefliyorlar

Projenin yazılım bölümünden sorumlu yürütücüsü Nefise Ezgi Özer, Türkiye'nin çok büyük bir tarımsal üretim alanına sahip olduğunu söyledi.

Seracılığın gelişmesinin dışa bağımlılığın ve ithalatın azalması anlamına geldiğini belirten Özer, "Bu durumda hem ülkemizin hem de çiftçimizin ekonomisi gelişecektir. Mutlu olan çiftçi çok ürün üretir çünkü parasını sadece ekinine harcar. Türkiye bu şekilde daha fazla gelişebilir. Dünyaya da bu vesileyle örnek olabiliriz. Bu projenin hayata geçmesi demek suyu, toprağı, gıdayı en optimize şekilde kullanmamız anlamına geliyor." diye konuştu.

Özer, projeyi geliştirdikçe yapay zeka çözümleriyle daha işlevsel hale geleceğini anlattı.

Her seranın dijital ikizini oluşturmayı hedeflediklerini bildiren Özer, "Örneğin çileği akıllı seraya eklemek istiyorsak yapraklarındaki sorunları, bitkideki verileri bilmemiz gerekir. Dahası yapay zeka öğrenimini buna göre oluşturmamız gerekir. Her bitki için daha fazla vakit harcamalıyız ancak geliştirilebilir, çalışmalar noktasında bu sorun çözülebilir." dedi.

"Sera kendi kendini ayarlayacak şekilde çalışır"

Projenin fiziksel uzamlardan sorumlu yürütücüsü Numan Horoz da tasarladıkları otonom sera sisteminin dünyanın internet olan herhangi bir yerinden yönetilebileceğini dile getirdi.

Çiftçilerin hayatında önemli noktalara dokunacak bir çalışma yapıldığını vurgulayan Horoz, "Bir çiftçi çocuğu olarak bunun çok önemli olduğunu düşünüyorum çünkü eğer çiftçilikle uğraşıyorsanız tarla size bağımlıdır. Onu bırakıp gidemezsiniz, cenaze, düğün bunlara dahi katılamazsınız, işinizin başında olmanız gerekiyor ancak bu teknolojiyle serayı uzaktan görüntüleyebilirsiniz. Böylelikle sera kendi kendini ayarlayacak şekilde çalışır." ifadesini kullandı.

Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nihan Kosku Perkgöz de Türkiye'nin örtü altı tarım alanı varlığı bakımından Avrupa'da ikinci, dünyada ise dördüncü sırada yer aldığını belirtti.

Seracılıkta önde gelen ülkelerden Türkiye'de, yenilenebilir enerji kaynakları ve biyoyakıt seçeneklerinin de geliştirilmeye açık olduğunu bildiren Perkgöz, "Eskişehir bir sera şehri olmasa da Sarıcakaya gibi yerler marul, roka gibi bitkilerde İstanbul'a büyük bölümünü sağlıyor. Bundan dolayı Eskişehir büyük potansiyele sahip." açıklamasını yaptı.

Perkgöz, elektrik elektronik mühendisliği alanının bakış açısından seracılığa katkı sağlamaya çalıştıklarını ifade etti.

Bu çalışmaya başladıktan sonra bazı yeni bilgiler edindiklerini aktaran Perkgöz, "Projemizin orijinal yanları var ancak korunan yanları da var. Bizi çok şaşırtan araştırmalar mevcut dünya genelinde, Türkiye olarak bu konuda bir uyanış dönemindeyiz. Dolayısıyla öğrencilerimizin çok heyecan duyduğunu ve motivasyonlarını bir noktadan sonra kendilerinin sağladığını gözlemledim. Bu proje için sabahlara kadar çalıştıklarını biliyorum." diye konuştu.

Şeyh Edebali Kültür ve Kongre Merkezi'nde gerçekleştirilen etkinlikte Gezeravcı, katılımcılara astronot olma yolundaki deneyimlerini anlatarak uzay hakkındaki soruları cevapladı.

Gezeravcı, gençlerle buluşmanın kendisi için büyük bir onur olduğunu belirterek, geleceğin bilim insanları ile uzay kaşiflerini yetiştirmenin önemini vurguladı.

Etkinlik sonunda İl Milli Eğitim Müdürü Mustafa Sami Akyol, Gezeravcı'ya tablo hediye etti.